ارائه مدل انتخاب و ارزیابی تامین‏ کنندگان خدمات برون سپاري بر پایه‏ ي رویکرد تحلیل سلسله مراتبی در بیمارستانها

ارائه مدل انتخاب و ارزیابی تامین‏کنندگان خدمات برون سپاري بر پایه‏ي رویکرد تحلیل سلسله مراتبی در بیمارستانها

در هر صنعتی،‌ انتخاب و ارزیابی تامین‏کنندگان برای پیشرفت و توسعه، بسیار حیاتی و بحرانی است. با توجه به استفاده گسترده از سیستمهای شرکتی و تاکید بر مفاهیم بهبود کیفیت، مدیران تلاش می‏کنند تا به مرزهایی فراتر از پول و مواد دست یابند تا گستره‏ی جدیدی از فرصتها را در دنیای امروزی کشف کنند.

در بیشتر فرایندهای کسب و کار، برای شرکتها ضروری است که بتوانند به تامین‏کنندگان اعتماد کنند، تامین‏کنندگانی که، کالاهایی/ خدماتی با کیفیت بالا و با کمترین زمان تحویل و با قیمت مناسب ارائه دهند.

بیمارستان هاشمی‏نژاد در سالهاي اخیر بعضی از خدمات غیردرمانی خود را یا برون‏سپاري کرده یا تصمیم بر برون‏سپاري آن به بخش خصوصی دارد، انتخاب و ارزیابی تامین‏کننده موضوع بحرانی و اصلی در برون‏سپاري خدمات بیمارستانی می‏باشد، لذا در این پژوهش به موضوع انتخاب و ارزیابی تامین‏کنندگان براي خدمات برون‏سپاري شده در بیمارستانها پرداخته شده است.

انتخاب و ارزیابی تامین کنندگان در چند مرحله انجام گرفت، 1-انتخاب معیارهاي انتخاب و ارزیابی، 2-دسته بندي معیارها و طراحی مدل سلسله مراتبی، 3-حل مدل با استفاده از رویکرد تحلیل سلسله مراتبی و با کمک نرم‏افزار Expert Choice 11   و 4- تجزیه و تحلیل نتایج .

فاز اول: بر اساس مطالعات انجام شده 25 معیار انتخاب و ارزیابی تامین کنندگان شناسایی شد،‌ به علت کثرت معیارها و همچنین منطبق نبودن برخی از آنها با سیستمهای درمانی،‌ با نظر مسئولان و خبرگان بیمارستانی 14 معیار جهت ارزیابی و انتخاب،‌ برگیزیده شدند.

فاز دوم: سپس معیارهاي شناسایی در سه حوزه ویژگی‏هاي خدمت، ویژگی‏هاي تامین کننده و معیارهاي ارتباطات در زنجیره تامین دسته بندي شدند، بعد از شناسایی معیارهای ارزیابی و انتخاب، نمودار سلسله مراتبی انتخاب و ارزیابی تامین کنندگان بر اساس رویکرد تحلیل سلسله مراتبی ترسیم شد، نمودار طراحی شده شامل4 سطح می‏باشد: سطح اول:‌ بالاترین سطح، سطح تصمیم‏گیری می‏باشد، در این سطح تامین کنندگان انتخاب و ارزیابی می‏شوند، سطح دوم: ‌سطح معیارها می‏باشد،‌

در این سطح سه معیار اصلی: ویژگی‏های خدمت،‌ ویژگی‏های تامین کننده و معیارهای ارتباطات در زنجیره تامین قرار داده شده‏اند، سطح سوم: در سطح سوم، شاخص‏ها و معیارهای انتخاب و ارزیابی شناسایی شده قرار دارند، ‌سطح چهارم، ‌در این سطح که سطح گزینه‏ها نامیده می‏شود،‌ تامین کنندگان قرار دارند،

فاز  سوم و چهارم:  پرسشنامه ‏ها در اختیار متخصصان و کارشناسان که متشکل از مدیر بیمارستان، مدیر کیفیت بیمارستان، مدیر منابع انسانی، معاون پژوهشی بیمارستان، مدیر بیمارستان محب،‌ و سایر کارشناسان و متخصصان این حوزه قرار داده شد و به صورت مجزا و به شکل مصاحبه تکمیل شدند. داده‏های جمع‏آوری شده در نرم افزار Expert Choice 11 تجزیه و تحلیل شد.

دکتر مسعود اعتمادیان، هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران، عضو هیات موسس مرکز تحقیقات مدیریت بیمارستانی

دکتر پژمان شادپور، معاون آموزشی و پژوهشی بیمارستان هاشمی نژاد و رئیس مرکز تحقیقات مدیریت بیمارستانی

فاطمه سمنانی،‌ مدیر بهبود کیفیت بیمارستان هاشمی نژاد، مدیر مرکز تحقیقات مدیریت بیمارستانی

مهندس روح انگیز اسدی، کارشناس ارشد مهندسی صنایع، مرکز تحقیقات مدیریت بیمارستانی

طراحی و تدوین مدل کاربردی عوامل مؤثر بر ایجاد و اجرای مشارکت بخش دولتی و غیردولتی برای بیمارستانهای ایران

طراحی و تدوین مدل کاربردی عوامل مؤثر بر ایجاد و اجرای مشارکت بخش دولتی و غیردولتی برای بیمارستانهای ایران

براساس گزارش بانک جهانی در سال 2002، مشاركت بخش دولتي و غيردولتي ابزار سياسي قدرتمندي براي ماندگاري بیمارستانهای دولتی و افزایش کیفیت خدماتشان مي‏باشد، بنابراين توصيه شده است كشورهاي در حال توسعه نيز همانند كشورهاي پيشرو، شرايط استقرار و اجراي آن را متناسب با وضعيت كشور خود فراهم آورند. از آنجايي كه مشارکت بخش دولتی و غیردولتی در بخش سلامت کشورها تابع رویکردها و روش‏های خاص قانونی، سیاسی، اجتماعي و فرهنگی خاص آن کشورها و نوع نگرش نسبت به خدمات سلامت می‏باشد،‌ ضروري است كل شرايط نامبرده در طراحي مدل مشاركت بخش دولتي و غيردولتي مورد مطالعه قرار گيرد و در بردارنده كليه الزامات و متغيرهاي زمينه‏اي و اجرايي در سطح كشور باشد.

در فاز نخست این پژوهش، پس از مطالعه تئوریک انواع مدلهای مشارکت بخش دولتی و غیردولتی، به انتخاب و بررسی 7 كشور که دارای تجربه موفق در این نوع مشارکت بیمارستانی بودند پرداخته شد. این کشورها شامل کانادا، انگلستان، آلمان، برزیل، هند، تایلند، لسوتو بودند که به عنوان پارادايم هاي تطبيقي مورد مطالعه و مقايسه قرار گرفتند.

پس از انتخاب کشورها به عنوان پارادايم‏هاي تطبيقي، متغیرها و عوامل مؤثر بر ایجاد و اجرای مدل مشارکت بخش دولتی و غیردولتی بیمارستانی در اين کشورها و همچنین ایران با استفاده از روش تحلیل محتوا استخراج گردید و داده‏های آن در ماتریس تطبیق گرد هم آمد.

پس از مطالعه تطبيقي و شناسایی ابعاد و متغیرهای مؤثر بر مدلهای مطالعه شده، به تنظیم و تدوین پرسشنامه‏ای جهت تبیین مدل پيشنهادي برای ایران و اعتبارسنجی آن مبادرت گردید. در نهایت تعداد 220 پرسشنامه به صاحبنظران بیمارستانی در شهرهای منتخب کشور ایران توزیع شد.

با بهره ‏گیری از تحلیل عاملی اکتشافی، 30 متغیر موجود در این پرسشنامه بر روی 5 عامل کلی(ابعاد مدل) بارگذاری شدند. به منظور تأیید عاملهای استخراج شده از پرسشنامه مورد بحث، مدل تحلیل عاملی تأییدی با کاربرد نرم افزار AMOS  اجرا شد.

بدین ترتیب در نتیجه پژوهش حاضر، 5 عامل کلی مؤثر بر ایجاد و اجرای مدل مشارکت بخش دولتی و غیردولتی برای بیمارستانهای ایران تأیید شد که عبارتند از: عامل قانونگذاري، عامل سياستگذاري، عامل مالي، عامل ظرفيت سازي، عامل جامعه محوري. هریک از این عوامل اصلی با جزئیات عوامل زیرمجموعه خود که در کل مدل مشارکت بخش دولتی و غیردولتی برای بیمارستانهای ایران را می سازند در این پژوهش تعیین و تشریح شده است.

مدل طراحی شده در این پژوهش برای بیمارستانهای ایران، مدلي جامع و كامل است كه كليه الزامات و شرايط ايجاد و اجراي يك طرح مشاركت بخش دولتي و غيردولتي بیمارستانی را فراهم مي‏كند و در بردارنده كليه متغيرها و اعمال موفقي است كه در كشورهاي مختلف به طرق گوناگون انجام گرفته است، با اين حال مشابه الزامات كشورخاصي

نيست؛ بلكه مدلي مناسب براي شرايط اقتصادي، ‌اجتماعي و فرهنگي ايران است كه تمام سطوح كشوري از قانونگذاري دولتي تا وزارت بهداشت و زيرمجموعه هاي آن را در برمي‏گيرد.

دکتر مهدی برزگر، معاون اجرایی بیمارستان محب کوثر و عضو شورای پژوهشی مرکز تحقیقات مدیریت بیمارستانی،

دکتر محمد رضا آخوندی نسب، هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران

دکتر الهام افضل، مسئول پژوهش مرکز تحقیقات مدیریت بیمارستانی

تعیین خدمات قابل برون سپاری در بیمارستان

تعیین خدمات قابل برون سپاری در بیمارستان

تعیین خدماتی که باید برونسپاری شود، ‌مشکل اصلی مدیران ارشد است. تجربه نشان می‏دهد بسیاری از سازمانها،‌ پیش از بررسی دقیق،‌ به اشتباه پروژه‏های متفاوتی را برای کنترل یا بهینه‏سازی شرایط، ‌برون سپاری می‏کنند. این تصمیمات معمولا هزینه‏های بسیار و بدون بازدهی را به سازمان‏ها تحمیل می‏کند و گاه آنها را تا مرز بازگرداندن دوباره فعالیت به سازمان پیش می‏برد.

در بیمارستانهای هاشمی نژاد و محب در طی سالهای گذشته خدمات غیر درمانی به بخش خصوصی برون سپاری شده است. اما برون سپاری این خدمات بیشتر بر اساس ترجیحات مدیران بوده و بررسی علمی برای تعیین آنها از قبل صورت نگرفته است. برای بهره‏وری بیشتر و کسب سودآوری و مزایای بیشتر از برون سپاری لازم است قبل از تصمیم به برون سپاری خدمات بررسی‏های علمی و پایه برای تعیین خدماتی که بیشترین ارزش افزوده از برون سپاری آنها برای بیمارستانها حاصل می شود، تعیین گردد.

انتخاب و اولویت بندی خدمات قابل برون سپاری در قالب طرح تحقیقاتی در مرکز تحقیقات مدیریت بیمارستانی تحت نظارت دکتر شادپور و خانم سمنانی در حال اجرا می باشد. در فاز اول این طرح  ویژگی‏های خدمات بیمارستانی که بیشترین تاثیر را بر تصمیم گیری جهت برون سپاری خدمات دارند با استفاده از نظر خبرگان و با کمک روش تحلیل سلسله مراتبی فازی (FAHP) تعیین می شود.

در این تحقیق ابتدا 23 عامل موثر بر برون سپاری از بررسی و مطالعه تحقیقات انجام شده در این حوزه استخراج گردید. بر اساس نظر مدیران و کارشناسان 17 عامل که در محیط بیمارستانی تاثیرگذارتر هستند انتخاب شدند. جهت اولویت بندی و انتخاب عوامل موثر از تکنیک تحلیل سلسله مراتبی فازی (FAHP)  استفاده شد. در ابتدا  17عامل استخراجی در 4 حوزه: 1-مدیریت و استراتژیک 2-عوامل درون سازمانی و ساختاری 3-ویژگیهای خدمت 4-عوامل مرتبط با تامین کننده و محیطی، دسته بندی شدند.

مدل سلسه مراتبی عوامل شناسایی شده در قالب رویکرد تحلیل سلسله مراتبی طراحی شد و سپس بر اساس آن ماتریس‏های مقایسه‏ای زوجی طراحی و توسط 15 نفر از کارشناسان و مدیران و مسولان بیمارستان تکمیل گردید. اطلاعات جمع‏آوری شده توسط رویکرد تحلیل سلسله مراتبی فازی مورد تحلیل و ارزیابی قرار گرفت و وزن و میزان تاثیر هر کدام از عوامل موثر بر برون سپاری تعیین گردید.

عواملی چون هزینه،‌ نیروی انسانی متخصص، وجود زیر ساختارهای لازم، میزان استفاده از منابع استراتژیک،‌کنترل مدیریتی،‌ مزیت رقابتی، امنیت اطلاعات، اصلی بودن، عدم اطمینان تقاضا و کیفیت خدمات بالاترین اولویت در برون سپاری خدمات از دید خبرگان بیمارستان دارند.

روح انگیز اسدی،کارشناس ارشد مهندسی صنایع، ‌مرکز تحقیقات مدیریت بیمارستانی

واکافت فرآیند دارودهی با تکیه بر شناسایی و کاهش خطاها

واکافت فرآیند دارودهی با تکیه بر شناسایی و کاهش خطاها

ایمنی بیماران نگرانی عمده‏ی مراکز مراقبت سلامتی است و امروزه بیمارستان‏ها برای کسب تاییدیه و اعتبار باید ایمنی بیماران را تضمین نمایند. دارودهی یک ابزار قدرتمند برای درمان بیماران می‏باشد و اجرای دستورات دارویی و دارو دادن به بیمار، نقش به‏سزایی در فرآیند درمان و مراقبت از بیمار دارد. این فرآیند از شش مرحله‏ی اصلی تشکیل شده است که در هر مرحله تعدادی فعالیت توسط پرسنل کادر درمانی انجام می‏شود. کلیات مراحل فرآیند دارودهی در شکل زیر نشان داده شده است.

امکان وقوع خطاهای انسانی در هر زمان و مکان وجود دارد و پیامد آن از آسیب‏های کوچک تا حوادث کشنده متفاوت است. یکی از زیرمجموعه‏های مهم خطاهای انسانی که از چالش‏های مهم تهدیدکننده‏ی نظام سلامت در تمام کشورها محسوب می‏شود، خطاهای دارویی است. به دلیل اهمیت توجه به خطاهای فرآین دارودهی و عوارض ناشی از آن بر بیمار و همچنین تاثیر آن بر هزینه‏های مراکز درمانی، پروژه‏ای تحت عنوان واکافت فرآیند دارودهی با تکیه بر شناسایی و کاهش خطاها در سه بخش دکتر رسولی، امید و سروش بیمارستان شهید هاشمی نژاد با راهنمایی و هدایت دکتر محمد مهدی سپهری و پژوهشگری خانم مهندس فاطمه جلالی فر و همکاری جمعی از دانشجویان رشته‏ی مهندسی سیستم‏های سلامت دانشگاه تربیت مدرس در حال اجرا است. گزارش پیشرفت این پروژه در یکی از آخرین جلسات CSM بیمارستان شهید هاشمی نژاد ارائه شد که مورد توجه و استقبال قرار گرفت. خلاصه‏ای از نتایج فاز اول پروژه به شرح زیر است:

فرآیند دارودهی در سه بخش بیمارستان مورد تحلیل قرار گرفته و ضمن ترسیم کلیات فرآیند ، تفاوت بخش‏های بیمارستان در روند فرآیند بررسی شده است. از نتایج بررسی این مرحله می‏توان اشاره کرد که یکی از عوامل تاثیرگذار در اجرای این فرآیند، زمان انجام فعالیت‏های مختلف بوده است.

چرا که با وجود تقریبا یکسان بودن نوع فعالیت‏ها در هر بخش، زمان اجرای هر فعالیت توسط کادر درمانی نقش به سزایی را در مدت زمان کل فرآیند داشته است.

پس از ترسیم کل فرآیند دارودهی، در جلسات برگزار شده با خبرگان و صاحبان فرآیند، معیارهای موثر در تعیین مهم‏ترین مرحله‏ی فرآیند دارودهی شناسایی شد و به منظور امتیازدهی به مراحل فرآیند و تعیین اهمیت هر مرحله در ایجاد خطا پرسشنامه‏ای تهیه گردید. به این ترتیب بر اساس پاسخ‏های پرستاران، مدیر بهبود کیفیت و معاونت پرستاری، با روش تجزیه و تحلیل سلسله مراتبی فازی FAHP  امتیاز و اهمیت هر مرحله از فرآیند برای جلوگیری از خطا مشخص گردید. با توجه به نتایج این روش، امتیاز تمامی مراحل بسیار نزدیک به هم حاصل گردید که این موضوع اهمیت توجه به کل فرآیند را به منظور پیشگیری یا کاهش خطا، نشان می‏دهد. در گام بعدی این فاز از پروژه، 55 بیمار به طور کامل مورد پیگیری قرار گرفت و اطلاعاتی اعم از زمان شروع و پایان هر فعالیت‏، مسئول انجام دهنده‏ی خدمت، شیفت کاری و تاریخ بستری بیمار ثبت شده است تا در فاز بعدی پروژه با روش فرآیندکاوی الگوی فرآیند بیماران هر بخش کشف شده و با الگوی وضعیت فعلی تطبیق داده شود و سناریوهای بهبود فرآیند پیشنهاد گردد.

در نهایت با بررسی مطالعات انجام شده در سطح ایران و جهان در حوزه‏ی خطاهای فرآیند دارودهی، فرم پرسشنامه‏ای برای ثبت خطاهای فرآیند دارودهی در بخش‏ها تهیه شده است که یکی دیگر از اقدامات آتی، ثبت آیتم‏های خطای مربوط به هر مرحله از فرآیند در بخش‏های مورد مطالعه است.

دکتر محمد مهدی سپهری،  هیئت علمی مرکز تحقیقات مدیریت بیمارستانی،مهندس فاطمه جلالی،‌ دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی سلامت دانشگاه تربیت مدرس